Mongolië
Mongolië onderging de afgelopen jaren een opmerkelijke politieke metamorfose. Van een satellietstaat van de Sovjet-Unie ontwikkelde het zich in enkele jaren tot een democratische rechtsstaat, met een dynamische particuliere sector en een vrije pers. Maar qua ontwikkeling heeft Mongolië nog een lange weg te gaan. De economie is eenzijdig gebaseerd op landbouw en mijnbouw. De binnenlandse afzetmarkt van het reusachtige land is beperkt, want er wonen slechts drie miljoen mensen. Productie voor niet-regionale en buitenlandse markten stuit op de problemen van de gebrekkige infrastructuur en dus beperkte transportmogelijkheden. Ook de verstedelijking vormt een toenemend probleem: meer dan een derde van de bevolking woont in de hoofdstad. De overheid van Mongolië is vastbesloten de economische groei te stimuleren en zo de armoede te verminderen.

Milieu
In het land heerst een extreem klimaat dat een belemmering vormt voor de ontwikkeling. In het verleden hebben lange en buitengewoon koude winters met veel sneeuw een groot deel van de veestapel uitgeroeid. Daardoor kwamen duizenden families zonder bestaansmiddelen te zitten. Het land kent veel milieuproblemen. Droogte en overbegrazing door het vee leiden tot verwoestijning van het grasland. Daardoor gaat veel land verloren en sterven bijzondere dier- en plantsoorten uit.
Het aantal geiten is de laatste jaren extreem toegenomen. Dit komt door de hoge prijs van kasjmier (dun geitenhaar) en een aantal relatief milde winters. Het nadeel van geiten is dat ze het gras niet afbijten (zoals koeien en schapen dat doen) maar het met wortel en al opeten. De combinatie van droogte en veel geiten zorgt voor een verhoogde kans op woestijnvorming.
De CO2-uitstoot per inwoner van Mongolië is fors, en zal in de toekomst verder toenemen door de bouw van drie op kolen gestookte elektriciteitscentrales (de opgewekte elektriciteit is bedoeld voor export naar China). Een flink deel van de bevolking is nog altijd aangewezen op biomassa als brandstof.

Ontwikkelingssamenwerking Nederland en Mongolië
Om de ontwikkeling van het land ook voor de lange duur te kunnen garanderen, heeft Mongolië grote behoefte aan buitenlandse hulp. Juist omdat de natuur zo kwetsbaar is, richt de Nederlandse samenwerking met Mongolië zich op milieu en water. Dat is belangrijk voor de economische ontwikkeling van het land, en daarmee dus ook voor de bestrijding van armoede. Bovendien bevordert de Nederlandse hulp aan Mongolië – een van de weinige democratieën in de regio – zo tevens de vrede en stabiliteit in de regio.
Vanaf 2007 is voor de ontwikkelingssamenwerking met Mongolië jaarlijks 7,5 miljoen euro beschikbaar. Naast de reguliere hulp komt Mongolië ook in aanmerking voor twee op het bedrijfsleven gerichte programma’s voor samenwerking: het Programma Samenwerking Opkomende Markten (PSOM) en Ontwikkelingsrelevante Export Transacties (ORET). Zo loopt er op het ogenblik een PSOM-project in de toeristische sector. Een Nederlands reisbureau is bezig met het ontwikkelen van (eco)toerisme naar Mongolië.

De Nederlandse milieuhulp
Met het milieuprogramma wil Nederland het beheer van natuurlijke hulpbronnen bevorderen en het milieu helpen beschermen, vanuit de gedachte dat dit bijdraagt aan vermindering van de armoede. Er is veel aandacht voor het tegenhouden van de oprukkende woestijn en behoud van biodiversiteit, twee van de meest dringende problemen waar Mongolië mee kampt. Zo gaat er steun naar het Geo Informatie Centrum, waar informatie wordt verzameld over de situatie van de natuur in het land. Tot nu toe was de kennis daarover nog beperkt. Informatie over landgebruik, bosbranden, droogtes en dergelijke kwam te laat ter beschikking van de beleidsmakers. De bedoeling is dat het centrum de ministeries van Natuur en Milieu en van Landbouw gaat ondersteunen bij milieubeleid en wetgeving. Ook helpt Nederland de lagere overheden bij de bescherming van het land en bij een optimaal beheer van de graslanden. Zo zijn er rotatie- en rustschema's geïntroduceerd om de graslanden te beschermen.
Andere thema’s waarop de Nederlandse milieuhulp zich richt zijn duurzame elektriciteitsvoorziening voor herders en dorpen, participatief bosbeheer, integraal waterbeheer, drinkwater en hygiëne en de ontwikkeling van de private sector en het maatschappelijke middenveld. Dit gebeurt in samenwerking met de gemeente Ulaanbaatar en ministeries van Natuur en Milieu, Landbouw en Brandstof en Energie.
Voor Mongolië is de belangrijkste beleidsdoelstelling het bevorderen van economische groei om de armoede te verminderen. Deze ligt onder meer vast in de Economic Growth Support and Poverty Reduction Strategy. De strategie erkent het belang van duurzaam gebruik van de natuurlijke hulpbronnen en de noodzaak de kwaliteit van het water te verbeteren. De overheid van Mongolië ziet de armoedestrategie echter vooral als een instrument dat wordt gestuurd door donoren. De regering heeft een National Development Strategy opgesteld, die direct is gekoppeld aan de Millennium Ontwikkelingsdoelen.
Op verzoek van het ministerie van Financiën speelt Nederland een voortrekkersrol in een werkgroep voor samenwerking tussen donoren in de milieusector. De ontwikkeling van capaciteit en de institutionele versterking bij de Mongoolse overheid en lokale partners worden vooral gestimuleerd door hen een actieve en uitvoerende rol te geven binnen het programma voor ontwikkelingssamenwerking. Dat gebeurt veelal in samenwerking met Mongoolse en Nederlandse kennisinstituten.

De hulp in cijfers
In 2006 gaf Nederland 5,67 miljoen euro milieusteun aan Mongolië. In de voorafgaande jaren was dat 4,23 (2005) en 5,58 (2004) miljoen euro. Daarmee is Nederland goed voor bijna de helft van alle milieuhulp die Mongolië krijgt. Er worden vooral projecten gefinancierd; sinds 2006 ondersteunt Nederland samen met de Wereldbank overheidsactiviteiten op milieugebied in Mongolië.
Resultaten van de buitenlandse milieuhulp

• Meer dan dertig wetten zijn in 2005 en 2006 aangenomen op het gebied van milieu, gericht op duurzame ontwikkeling. De uitwerking blijft echter zwak, als gevolg van spanningen tussen het maatschappelijk en het economisch belang op de korte termijn.
• Het parlement keurde een amendement op de milieuwet goed. Dit amendement geeft lokale gemeenschappen het recht maar ook de verplichting de natuurlijke hulpbronnen op een duurzame wijze te beheren. Dit moet leiden tot een verbeterd water, bos- en graslandbeheer.
• Het ministerie van Natuur en Milieu besloot de mijnbouwwet aan te passen. Daardoor worden milieueffectrapportages vereist voor het verstrekken van mijnbouwlicenties.
• Er zijn 425 milieueffectrapportages uitgevoerd. In het kader van bestuurlijke transparantie zullen deze (en andere relevante documenten) op de website van het ministerie worden gepubliceerd.
• Werkgroepen die toezicht houden op de uitvoering van milieueffectrapportages hebben een legale status gekregen. In het eerste jaar hebben deze werkgroepen 114 mijnbouwbedrijven bezocht. Ze stelden vast dat 3600 ha is aangetast door de mijnbouwindustrie (2004). Bij bijna de helft van de bedrijven (op 1500 ha) zijn activiteiten ondernomen om het landschap biologisch en technisch te herstellen.
• Het ministerie van Milieu en Natuur is begonnen met een tien jaar durend nationaal programma gericht op rehabilitatie van mijnbouwlocaties.
• Driehonderd wetten en regels op het gebied van giftige en schadelijke chemische substanties zijn verbeterd.
• De betrokkenheid van NGO’s bij de ontwikkeling en uitvoering van het overheidsbeleid en het vormen van partnerschappen is vergroot.
• Uitdagingen
• Het verbeteren van graslandbeheer op basis van participatie van de lokale herders; verbeterd bosbeheer in de natuurreservaten.
• Het beter kunnen voorspellen van natuurrampen via waarschuwingssystemen (early warning) voor koude winters (massale sterfte van het vee), verdroging (stofstormen, erosie) en watertekorten (degradatie van grasland).
• Een beleid voor integraal waterbeheer op basis van een stroomgebiedbenadering.
• Verbeterde toegang tot drinkwater in landelijke en stedelijke gebieden. Door verslechtering van de situatie op het platteland trekken veel mensen naar de stad. Deze migranten wonen in sloppenwijken rondom de grote steden van Mongolië en hebben geen toegang tot schoon drinkwater.
• Tegengaan van watervervuiling door de (leer)industrie en regulering/handhaving van beleid.
• Een meer efficiënt energiegebruik, door de inzet van schone energie (water, wind en zonenergie) en de introductie van energiebesparende maatregelen.
• Capaciteitsopbouw bij de overheid (in het bijzonder van de ministeries van Milieu en Natuur en Landbouw) en andere lokale partners.
• Verbeterde toegang tot milieu-informatie om zo zicht te houden op de voortgang bij realisering van de Millennium Ontwikkelingsdoelen en bij te dragen aan beleidsbeslissingen op centraal en decentraal niveau.

Voorbeelden
Zie voor een aantal voorbeelden van door Nederland ondersteunde milieuactiviteiten in Mongolië de site van de Nederlandse ambassade in China (die ook de belangen in Mongolië behartigt).

Links
Minbuza Landenoverzicht
Ambassade in Beijing
EVD Mongolië pagina
Wereldbank Mongolië pagina
Proforis Database van door Nederland gefinancierde activiteiten op de terreinen internationale natuur, bossen en biodiversiteit